Zondag is in de Baptistengemeente Brunssum-Treebeek het boek ‘Licht onder de rivieren’ gepresenteerd. Dit boek, onder redactie van Hans Riphagen en Jack Barentsen, gaat over het bijzondere religieuze landschap van Noord-Brabant en Limburg en vertelt het verhaal van evangelische, baptisten- en pinkstergemeenten die daar sinds het begin van de twintigste eeuw hun plek zoeken. Hans: “Het is mooi en belangrijk dat de geschiedenis van gemeenten verteld blijft worden.”

Onderbelicht

Het initiatief voor het boek kwam van Jan de Vries, lid van de Baptistengemeente Brunssum-Treebeek die dit jaar haar honderdjarige bestaan viert. “De laatste paar jaar zijn we in onze gemeente erg bezig met de vraag hoe we in deze tijd en in deze omgeving iets kunnen betekenen, hoe we missionair kunnen zijn”, vertelt Jan. “Met ons jubileum voor ogen gingen we ons ook afvragen hoe we hier de afgelopen honderd jaar vorm aan hadden gegeven en hoe dit kon helpen in onze huidige context. Ik dacht dat dit misschien iets was om een theologiestudent in te laten duiken.“ Jan nam daarom contact op met Hans Riphagen, rector van het Baptisten Seminarium, en Jack Barentsen, professor Praktische Theologie aan de Evangelische Theologische Faculteit in Leuven, België, en voorheen gemeentestichter in Maastricht en legde zijn idee voor.

Hans had geen student voor handen, maar het idee liet hem niet los: “In mijn eigen contacten met gemeenten in het zuiden hoor ik regelmatig: ‘Jullie hebben het vaak over gemeenten in een protestantse context, maar hier werkt het echt heel anders’. Ik denk dat de zuidelijke gemeenten inderdaad vaak onderbelicht zijn geweest in onze geloofsgemeenschap, en dit was een mooie gelegenheid om de schijnwerpers eens op hen te richten.” Wel werd het onderwerp breder getrokken: niet de geschiedenis van één gemeente, maar van vijf lokale gemeenten wordt verteld, evenals de ontwikkelingen van evangelische gemeentestichting in deze overwegend katholieke regio. Tot verrassing van de initiatiefnemer. “Geweldig dat het zo serieus is opgepakt en er nu zelfs een prachtig boek ligt!”

Jack Barentsen was meteen enthousiast om samen met Hans de redactie op te pakken. Hij spreekt met warmte over de tijd dat hij met zijn vrouw in Maastricht aan het werk was. “Het was een geweldige tijd, van passie, hard werken, soms ook van moeite, van zoeken naar Gods weg. Wat me is bijgebleven van het schrijven van het hoofdstuk over de gemeente in Maastricht, is hoe God trouw blijft door alles heen, en dat Hij ondanks alle ups en downs zoveel levens heeft aangeraakt. Het is een voorrecht om in het boek samen met anderen de geschiedenissen van de vijf gemeenten – in Treebeek, Maastricht, Den Bosch, Eindhoven en Brunssum – te vertellen.”

De jubileumdienst waarin het boek werd gepresenteerd. De Baptistengemeente Brunssum-Treebeek heeft het boek aan alle leden en de gasten van het feest uitgedeeld.

Kenmerkend

“Als minderheid in een verder rooms-katholieke omgeving – en er waren echt tijden dat katholieken niets van protestanten wilden weten – kun je geneigd zijn je terug te trekken in je eigen bubbel, als een ‘enclave van de waarheid’”, merkt Hans op. “De uitdaging blijft om juist ook onder die omstandigheden als kerk onderdeel van de samenleving te zijn. In veel verhalen wordt gesproken over ‘licht brengen’ als drive om evangelische gemeenten te stichten – vandaar ook de titel van het boek. Tegelijk moet je wel oppassen met die metafoor: het suggereert dat er nog geen licht aanwezig was en dat doet geen recht aan christenen die daar al waren vóór evangelische christenen zich er vestigden. In het boek schrijven we daar ook iets over.”

Wat volgens Hans kenmerkend is bij de kerken die in het boek naar voren komen, zijn de gevolgen van de context van protestants-christelijke schaarste:  “Er zijn minder kerken om mee samen te werken, er zijn veel minder protestantse christenen, waardoor er ook minder christelijke activiteiten en trainingsprogramma’s en dergelijke in de regio zijn, de kerken zijn klein, waardoor de kar door weinig mensen getrokken moet worden en oudsten bijvoorbeeld vaak lang zitten. Dit leidt wel tot grote betrokkenheid, een nog steeds actief verenigingsleven en een continue pioniersgeest, waar kerken in het noorden van kunnen leren.” Tegelijk zit daar ook een kwetsbare kant aan, laten de geschiedenissen zien. “In veel verhalen hoor je terug hoe er op een gegeven moment leidersfiguren opstaan – sterke persoonlijkheden met een zendingsmentaliteit en zeer bepaalde ambities en theologische opvattingen – die na verloop van tijd conflicten veroorzaken en meer dan eens scheuringen in gang hebben gezet.”

Geschiedenis

Het boek schetst in het eerste hoofdstuk kort de geschiedenis van de Nederlanden en de Reformatie. Daardoor wordt duidelijk hoe het komt dat het zuiden overwegend katholiek is. “Er is wel een hele oude protestantse kerk in Zuid-Nederland aanwezig, maar lange tijd waren er geen evangelische kerken in de regio. Die ontstonden eigenlijk allemaal door migratie, vanuit zendingsoogpunt of vanwege de economische kansen die mensen zagen. En tot de dag van vandaag zijn evangelische groepen er schaars. Er zijn ‘hotspots’ waar wel veel protestanten wonen, zoals in Brunssum en grote steden als Maastricht, Den Bosch en Eindhoven, maar ga iets naar beneden, naar de kleinere steden, dan is daar niets te vinden.”

Hans vindt het leuk én belangrijk dat de geschiedenis van gemeenten wordt verteld. “Je kunt je gemeente niet snappen als je niet weet waar die vandaan komt, op welke schouders je voortbouwt, welke breuken er in het verleden zijn geweest en noem maar op. Sommige gemeenten hebben hun geschiedenis goed gedocumenteerd, dat vind ik altijd mooi om te zien. En ook voor de bredere Unie-ABC-gemeenschap is het goed dat de geschiedenis van gemeenten wordt opgehaald. Ik denk dat dat ook echt de winst is van dit boek.”

Behalve de verhalen van de genoemde gemeenten, bevat het boek ook input van drie pioniers die op dit moment in de regio actief zijn. Verder wordt gereflecteerd op actuele thema’s als theologie, kerkleiderschap, oecumene en missionaire strategie.

Missiedag

Op zaterdag 8 november organiseren alle dertien Unie-ABC-gemeenten in Limburg en Brabant samen een Missiedag, waar hetzelfde onderwerp – missionair gemeente zijn in deze tijd – centraal staat. “Het is belangrijk om dit thema samen ook echt handen en voeten te geven”, vindt Jan de Vries. “Het is namelijk ook een confrontatie met jezelf als je uitspreekt dat je als gemeente naar buiten wilt treden. Het stelt je voor de vraag: hoe geef ik hier zélf vorm aan in mijn dagelijks leven, hoe vrij ben ikzelf om in mijn omgeving over mijn geloof te vertellen? Want daar begint het mee. Daarnaast is een leerpunt voor de kerken, denk ik, om mensen niet allereerst bij óns uit te nodigen – dat is natuurlijk wel zo veilig – maar om naar hen toe te gaan. Ik zie echt uit naar de Missiedag om elkaar daarin te inspireren en aan te moedigen.”

Het boek aanschaffen

‘Licht onder de rivieren’ is voor 23 euro inclusief verzending te koop via het Baptisten Seminarium (mail je adresgegevens naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.), en op de Unie-ABC-dag en aansluitende Missiedag in Brunssum-Treebeek op 7 en 8 november. Ook is het boek via de boekhandel verkrijgbaar.

Gerdien Karssen, communicatiemedewerker Unie-ABC