Het is een interessante vraag. Hoe zal de kerk er over vijftig jaar uitzien? Welke kerken bestaan nog? Welke kerken bestaan niet meer? Welke kerken zullen zijn ontstaan? Als regio-coördinator Midden-Zuidwest mag ik heel wat gemeenten bezoeken. In sommige gemeenten gaat het heel voorspoedig en zie je grote zegen. In andere gemeenten overheerst de zorg. Daar zijn grote vragen: Hoe moeten we verder? Gaan we het wel redden?

Wanneer je kijkt naar het grote plaatje, dan hoor je steeds meer positieve geluiden als het gaat om de belangstelling voor het geloof. Waar een aantal jaren geleden scepsis overheerste, dan is er flink wat veranderd. Onder jongeren zie je een nieuw zoeken. Voetballers bidden op het veld. Doopdiensten van tientallen jongeren zonder kerkelijke achtergrond zijn niet ongewoon. Misschien dat dat komt doordat de slechte ervaringen met kerken uit het verleden naar de achtergrond zijn geraakt? Of misschien doordat alle voorgeschotelde geluksmomenten via social media toch ook maar fake bleken? Misschien doordat de spanning wereldwijd reëel is? Het is niet helemaal te vergelijken, maar een rapport van de Britse Bible Society (2025) sprak van een toename van kerkbezoek van 8% naar 12%. Dat lijkt niet zo veel, maar dat is een toename van 50%! Vooral in steden zag je dat. De aardige titel van het rapport is: The quiet rivival. We hebben het niet door, maar God is grote dingen aan het doen!

Terug naar Nederland, wat gebeurt er bij ons en hoe kunnen we als kerken openstaan voor een vergelijkbare ontwikkeling? Als het gaat om de toekomst van gemeenten kun je uitzoomen. In de geschiedenis zien we altijd een golfbeweging. Kerken groeien, en daarna komt een tijd van bestendiging. Wat daarna komt is de vraag. Vernieuwing? Verval? Het is net als met de seizoenen. Er is lente en zomer, maar ook herfst en winter. In de laatste vallen de oude bladeren af, in het voorjaar komen hopelijk de nieuwe knoppen. Het is een natuurlijk proces en dat kun je maar ten dele sturen.

En toch… En toch… Daar komt mijn eigen onrust om de hoek kijken. Want als je inzoomt… Natuurlijk heb je de toekomst niet in de hand, maar je kunt er wel voor open staan. Wat was ook al weer je eerste roeping? Hoe ben je als gemeente begonnen? Je kunt deuren gesloten houden of ramen open zetten. Je ziet dat op allerlei terrein. Een beroemd voorbeeld is de ontwikkeling van de digitale fotografie. Een slimmerik van Kodak ontdekte die techniek in 1975. De directie was diep onder de indruk. Maar, zei men vervolgens, als we dat gaan ontwikkelen, dan betekent dat het einde van onze tak van arbeid. Dan wil niemand meer filmpjes kopen, ontwikkelen en afdrukken. Dus laten we het vooral onder de pet houden. Zo lang mogelijk. Aldus geschiedde. Uiteindelijk ontwikkelden de ingenieurs van Fuji de digitale camera. En de rest is geschiedenis.

Wat kunnen we als kerken van een dergelijk voorbeeld leren? De tijd gaat verder. Mensen gaan verder. De cultuur ontwikkelt zich. Of je het leuk vindt of niet. En of je het er mee eens bent of niet. Je kunt het zien als een bedreiging van bestaande waarden en gewoonten. Je kunt het ook als vraag zien. Hoe kunnen we als kerk aansluiten bij het zoeken van deze tijd? Wat hebben mensen nodig die vermalen dreigen te worden in de drukte van alle dag? Waar halen jongere inspiratie vandaan als veel leeg en nietig lijkt? Hoe zou de Here Jezus zelf mensen anno 2026 tegemoet treden?

Die vragen brengen ons bij de kern van het gemeente zijn. In de Here Jezus laat God zien niet bang te zijn voor deze wereld. God zelf verbindt zich met kleine onmogelijke mensen. Sterker nog Jezus wordt als mensenkind geboren. Als we het hebben over toekomst van kerken, dan ligt die niet in vormen. En ook niet in structuren. En helemaal niet in mensen die hun macht of positie willen behouden. De toekomst ligt eenvoudigweg in op pad gaan in de voetsporen van Jezus. Kijken met de ogen van Jezus. Ons afvragen: Hoe kunnen we de handen van Jezus zijn?

De uitdagende vraag voor kerken vandaag de dag is of we de omslag kunnen maken. Leren denken vanuit analoog naar digitaal. Zien hoe God aan het werk is in de mensen vlak om ons heen. Niet bang zijn om wat uit te proberen, maar gewoon aan de slag gaan!

Harm Jut is regiocoördinator bij Unie-ABC en voorganger bij BG Siloam Ede.